Na działce znajduje się studnia wykonana wiele lat temu, ale właściciel nie ma pozwolenia wodnoprawnego ani innych dokumentów dotyczących jej budowy? Taka sytuacja często ujawnia się dopiero po zakupie lub odziedziczeniu nieruchomości, podczas kontroli albo przy planowaniu inwestycji.
Od 18 sierpnia 2026 r. właściciele niektórych ujęć wód podziemnych mogą przeprowadzić legalizację studni bez opłaty legalizacyjnej. Warunkiem jest złożenie kompletnego wniosku do 31 grudnia 2027 r.
Najważniejsze: nowe przepisy nie legalizują automatycznie wszystkich istniejących studni. Przed złożeniem wniosku trzeba sprawdzić, czy wykonanie konkretnej studni rzeczywiście wymagało pozwolenia lub zgłoszenia wodnoprawnego.
1. Kto może skorzystać z legalizacji studni bez opłaty?
Nowe rozwiązanie dotyczy właścicieli urządzeń wodnych służących do poboru wód podziemnych, które wykonano bez wymaganego pozwolenia albo zgłoszenia wodnoprawnego przed 18 sierpnia 2026 r.
Może ono mieć znaczenie między innymi dla właścicieli domów i działek, rolników, przedsiębiorców oraz podmiotów eksploatujących własne ujęcia wody.
Zwolnienie obejmuje również postępowania legalizacyjne i postępowania dotyczące administracyjnych kar pieniężnych, które wszczęto, ale nie zakończono przed wejściem w życie nowych przepisów.
Podstawą zwolnienia jest art. 524a Prawa wodnego.
2. Czy każda studnia bez dokumentów wymaga legalizacji?
Nie. Brak dokumentów nie oznacza jeszcze, że studnię wykonano nielegalnie.
Najpierw trzeba ustalić:
- kiedy powstała studnia;
- jaką ma głębokość;
- do jakich celów pobierana jest woda;
- jaka jest ilość pobieranej wody;
- jakie przepisy obowiązywały w chwili wykonania ujęcia;
- czy studnię później pogłębiano, przebudowywano albo wykonywano ponownie.
Obecnie pozwolenia ani zgłoszenia wodnoprawnego nie wymaga wykonanie urządzenia do poboru wód podziemnych z ujęcia o głębokości do 30 m, jeżeli służy ono zwykłemu korzystaniu z wód. Chodzi o zaspokajanie potrzeb własnego gospodarstwa domowego lub rolnego, przy poborze nieprzekraczającym średniorocznie 5 m³ na dobę.
Wykorzystywanie wody do prowadzenia działalności gospodarczej nie stanowi jednak zwykłego korzystania z wód. Dlatego sam fakt, że studnia ma mniej niż 30 m, nie zawsze zwalnia z obowiązku uzyskania zgody wodnoprawnej.
Więcej o ustalaniu statusu urządzenia piszę w artykule: Urządzenie wodne bez pozwolenia – czy na pewno wymaga legalizacji?.
3. Co obejmuje abolicja dla właścicieli studni?
Właściciel, który spełni warunki określone w art. 524a Prawa wodnego:
- nie zapłaci opłaty legalizacyjnej;
- nie podlega administracyjnej karze pieniężnej za wykonanie urządzenia bez wymaganej zgody wodnoprawnej.
W 2026 r. standardowa opłata legalizacyjna wynosi 6601,67 zł. Zwolnienie z tej opłaty nie oznacza jednak, że całe postępowanie będzie bezkosztowe. Właściciel może ponieść koszty przygotowania operatu wodnoprawnego, map, pomiarów albo innych wymaganych dokumentów.
Abolicja dotyczy sankcji za wykonanie urządzenia. Nie obejmuje automatycznie wszystkich konsekwencji pobierania wody bez wymaganego pozwolenia.
4. Jak przebiega legalizacja studni krok po kroku?
Krok 1. Analiza statusu studni
Należy ustalić datę jej wykonania, głębokość, parametry techniczne, przeznaczenie i historię późniejszych robót.
Krok 2. Określenie wymaganych dokumentów
Zakres dokumentacji zależy od tego, jakiej zgody wymagało wykonanie urządzenia. W wielu przypadkach konieczne będzie przygotowanie operatu wodnoprawnego.
Krok 3. Złożenie kompletnego wniosku
Wniosek składa się do właściwego miejscowo dyrektora zarządu zlewni Wód Polskich. Aby skorzystać ze zwolnienia, kompletny wniosek musi trafić do organu najpóźniej 31 grudnia 2027 r.
Krok 4. Ocena możliwości legalizacji
Organ sprawdzi między innymi lokalizację urządzenia, jego wpływ na wody i środowisko oraz zgodność z dokumentami planistycznymi.
Krok 5. Decyzja
Jeżeli studnia spełnia ustawowe wymagania, organ może wydać decyzję legalizacyjną bez ustalania opłaty objętej zwolnieniem.
Najczęstsze pytania
Tak. Z wnioskiem występuje obecny właściciel urządzenia wodnego. Nie musi to być osoba, która wykonała studnię.
Nie. Przepisy wymagają złożenia w tym terminie kompletnego wniosku o legalizację razem z wymaganymi załacznikami.
Nie zawsze. Legalizacja dotyczy wykonania urządzenia wodnego. Czym innym jest prawo do korzystania z tego urządzenia i pobierania wód podziemnych.
Podsumowanie
Termin do 31 grudnia 2027 r. daje możliwość uregulowania statusu części istniejących studni bez opłaty legalizacyjnej i administracyjnej kary za ich wykonanie. Nie oznacza jednak powszechnej i automatycznej legalizacji.
Najpierw należy ustalić, czy studnia wymagała zgody, czy można ją zalegalizować oraz czy odrębnego pozwolenia wymaga pobór wody.
Wsparcie kancelarii
Kancelaria może przeanalizować dokumentację i status prawny studni, ustalić zakres wymaganych zgód oraz ocenić możliwość skorzystania ze zwolnienia przewidzianego do końca 2027 r. Wsparcie może obejmować również przygotowanie wniosku i reprezentację w postępowaniu przed Wodami Polskimi.
Stan prawny: 16 września 2026 r.