Materiały Wód Polskich do oceny ryzyka obszaru zasilania ujęcia – jak z nich korzystać?

Przygotowujesz ocenę ryzyka obszaru zasilania ujęcia i pobrałeś materiały udostępnione przez Wody Polskie? Checklista i tabela raportu podsumowującego mogą ułatwić pracę, ale nie zastępują właściwej oceny.

Najpierw trzeba zgromadzić dokumentację dotyczącą ujęcia, ustalić obszar jego zasilania, przeanalizować dostępne dane, zidentyfikować zagrożenia i ocenić ryzyko. Dopiero na tej podstawie można sporządzić raport podsumowujący.

W skrócie:

• materiały Wód Polskich mają charakter pomocniczy;
• checklista służy do sprawdzenia kompletności przygotowanej dokumentacji;
• raport podsumowujący przedstawia wynik wcześniej przeprowadzonej oceny;
• pracę należy rozpocząć od inwentaryzacji dokumentów dotyczących konkretnego ujęcia;
• obszar zasilania powinien zostać ustalony na podstawie odpowiednich danych hydrogeologicznych albo hydrologicznych;
• pierwszą ocenę wraz z raportem należy przekazać właściwemu RZGW Wód Polskich oraz właściwemu organowi Państwowej Inspekcji Sanitarnej do 31 grudnia 2026 r.

1. Jakie materiały udostępniły Wody Polskie?

Na stronie Wód Polskich poświęconej nowelizacji ustawy wodociągowej opublikowano m.in.:

• listę kontrolną do sporządzania oceny ryzyka i raportu podsumowującego;
• tabelę raportu podsumowującego;
• wykaz stref ochronnych ujęć wód;
• wykaz obszarów ochronnych głównych zbiorników wód podziemnych oraz zbiorników wód śródlądowych;
• materiały dotyczące identyfikacji i analizy presji dla wód powierzchniowych;
• materiały GIS i prezentacje ze szkoleń.

Checklista wskazuje elementy, które należy uwzględnić w ocenie i raporcie, oraz przykładowe źródła danych. Tabela raportu pomaga natomiast przedstawić wyniki przeprowadzonej oceny w uporządkowanej formie.

Materiały te nie stanowią jednak samodzielnej podstawy prawnej obowiązku. Zakres oceny i raportu wynika przede wszystkim z art. 4e i art. 4f ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków.

Dlatego przygotowania oceny nie należy rozpoczynać od mechanicznego wypełniania kolejnych komórek arkusza.

2. Jakie miejsce zajmują materiały Wód Polskich w procesie przygotowania oceny?

Materiały Wód Polskich porządkują pracę, ale trzeba je wykorzystać na odpowiednim etapie. W praktyce przygotowanie oceny powinno przebiegać w kilku kolejnych krokach.

2.1. Inwentaryzacja dokumentacji ujęcia

Pierwszym etapem powinno być zgromadzenie dokumentów dotyczących konkretnego ujęcia, w szczególności:

• dokumentacji hydrogeologicznej albo hydrologicznej oraz sporządzonych do niej dodatków;
• pozwolenia wodnoprawnego i operatu wodnoprawnego;
• analizy ryzyka sporządzonej na podstawie art. 133 ust. 3 Prawa wodnego;
• dokumentów dotyczących ustanowienia strefy ochronnej ujęcia;
• wyników badań jakości wody surowej;
• informacji technicznych i eksploatacyjnych dotyczących studni albo ujęcia powierzchniowego.

Ocena ryzyka z art. 4f ust. 1 u.z.z.w. musi uwzględniać analizę ryzyka, o której mowa w art. 133 ust. 3 Prawa wodnego. Jeżeli takiej analizy brakuje, dokumentacji nie można uznać za kompletną tylko dlatego, że dostępne są inne informacje o ujęciu.

Więcej o zakresie oceny można przeczytać w artykule: Ocena ryzyka obszaru zasilania ujęcia – co powinna zawierać?.

Jeżeli dostawca posiada Plan Bezpieczeństwa Wody, warto również sprawdzić, czy znajdują się w nim aktualne informacje o ujęciu, obszarze zasilania, jakości wody i rozpoznanych zagrożeniach. Sam PBW nie zastępuje jednak oceny wymaganej przez art. 4f u.z.z.w. Więcej na ten temat piszę w artykule: Plan Bezpieczeństwa Wody a ocena ryzyka.

2.2. Ustalenie obszaru zasilania ujęcia

Identyfikacja zagrożeń powinna dotyczyć obszaru, z którego woda dopływa do ujęcia. Jego granice powinny mieć uzasadnienie w dokumentacji hydrogeologicznej lub hydrologicznej albo w innym odpowiednim opracowaniu specjalistycznym.

System GIS może pomóc w przedstawieniu i analizie prawidłowo ustalonego obszaru, ale sam nie wyznacza jego granic. Mapa wykonana wyłącznie na podstawie lokalizacji studni i ogólnodostępnych danych z geoportalu może być niewystarczająca.

Jeżeli dokumentacja ujęcia nie określa obszaru zasilania albo zawiera jedynie ogólny opis bez możliwości ustalenia jego granic, może być konieczna konsultacja z hydrogeologiem lub przygotowanie odpowiedniego dodatku do dokumentacji hydrogeologicznej.

2.3. Zebranie danych o stanie wód i presjach

Kolejnym krokiem jest zgromadzenie danych dotyczących m.in.:

• właściwych jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych;
• wyników monitoringu wód powierzchniowych i podziemnych;
• identyfikacji znaczących oddziaływań antropogenicznych i oceny ich wpływu;
• sposobu użytkowania terenu;
• potencjalnych źródeł zanieczyszczeń;
• wyników badań parametrów objętych listą obserwacyjną.

Identyfikację i analizę presji należy rozpatrywać odrębnie dla jednolitych części wód powierzchniowych oraz podziemnych. Wody Polskie udostępniły materiały dotyczące presji dla wód powierzchniowych. W przypadku wód podziemnych należy korzystać również z odpowiednich danych Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego.

Dane publiczne stanowią punkt wyjścia. Trzeba jednak odnieść je do granic konkretnego obszaru zasilania oraz warunków ujmowania wody.

Nie każdy obiekt widoczny na mapie automatycznie staje się istotnym zagrożeniem dla ujęcia. Znaczenie mogą mieć m.in.:

• rodzaj prowadzonej działalności;
• możliwość emisji określonych substancji;
• odległość od ujęcia;
• kierunek przepływu wód;
• możliwa droga migracji zanieczyszczeń;
• budowa geologiczna;
• stopień zabezpieczenia warstwy wodonośnej.

2.4. Identyfikacja zagrożeń i ocena ryzyka

Po zgromadzeniu dokumentów i danych można sporządzić wykaz zagrożeń i zdarzeń niebezpiecznych oraz ocenić ryzyko, jakie mogą one stwarzać dla jakości ujmowanej wody.

Nie wystarczy wymienić działalności i obiektów występujących na danym terenie. Ocena powinna wyjaśniać, dlaczego określone zagrożenie może albo nie może oddziaływać na ujęcie.

Na tym etapie trzeba również odróżnić:

• środki kontroli już istniejące, skuteczne i udokumentowane;
• działania dopiero planowane lub rekomendowane.

Planowane działanie może zostać wskazane jako zalecenie na przyszłość. Nie powinno jednak obniżać aktualnie ocenianego ryzyka, jeżeli nie zostało jeszcze wdrożone.

2.5. Sporządzenie pełnej oceny

Efektem przeprowadzonych prac powinna być ocena odnosząca się do wszystkich elementów wymienionych w art. 4f ust. 1 u.z.z.w.

Ocena powinna przedstawiać nie tylko wykorzystane dane, lecz również sposób dojścia do przyjętych wniosków. Z dokumentu powinno wynikać:

• jaki obszar został objęty analizą;
• jakie źródła danych wykorzystano;
• jakie zagrożenia zidentyfikowano;
• które z nich uznano za istotne;
• w jaki sposób oceniono ryzyko;
• jakie środki kontroli już funkcjonują;
• jakie dalsze działania są zalecane.

Dopiero po wykonaniu tej pracy można sporządzić raport podsumowujący.

3. Do czego służy checklista Wód Polskich?

Checklista powinna służyć przede wszystkim do sprawdzenia, czy przygotowana ocena i raport zawierają wszystkie wymagane elementy.

Można wykorzystać ją:

• na początku pracy – jako pomoc przy tworzeniu listy potrzebnych dokumentów i danych;
• w trakcie przygotowywania oceny – do kontrolowania postępu prac;
• na końcu – do sprawdzenia kompletności oceny, raportu i załączników.

Checklista nie rozstrzyga jednak, czy obszar zasilania został prawidłowo ustalony, czy dane zagrożenie jest istotne ani jaki poziom ryzyka należy mu przypisać. Odpowiedzialność za dokonanie i uzasadnienie tych ustaleń pozostaje po stronie autora oceny.

4. Czym jest raport podsumowujący?

Zgodnie z art. 4f ust. 2 u.z.z.w. raport podsumowujący sporządza się z dokonanej oceny ryzyka lub jej aktualizacji.

Raport powinien zawierać co najmniej:

• dane identyfikujące dostawcę wody;
• charakterystykę obszaru zasilania ujęcia;
• wykaz zagrożeń i zdarzeń niebezpiecznych wraz z oceną ryzyka;
• podsumowanie wyników monitoringu, badań i wymaganych ocen;
• propozycję istotnych środków kontroli ryzyka.

Tabela udostępniona przez Wody Polskie pomaga uporządkować te informacje. Nie zastępuje jednak pełnej oceny ryzyka ani dokumentów źródłowych, na podstawie których została ona przeprowadzona.

Raport powinien być zgodny z pełną oceną. Jeżeli w raporcie wskazano określone zagrożenie, poziom ryzyka albo środek kontroli, ustalenie to powinno znajdować uzasadnienie w ocenie i wykorzystanej dokumentacji.

5. Jakie błędy mogą wystąpić przy korzystaniu z materiałów Wód Polskich?

Do najczęstszych problemów należą:

• rozpoczęcie pracy od wypełniania raportu bez wcześniejszej analizy dokumentacji;
• utożsamianie raportu podsumowującego z pełną oceną ryzyka;
• brak analizy ryzyka wymaganej przez art. 133 ust. 3 Prawa wodnego;
• przyjęcie obszaru zasilania bez odpowiedniej podstawy hydrogeologicznej lub hydrologicznej;
• automatyczne uznanie wszystkich obiektów znajdujących się na mapie za istotne presje;
• nieuwzględnienie danych odnoszących się osobno do wód powierzchniowych i podziemnych;
• mieszanie wyników monitoringu środowiskowego, badań wody surowej oraz badań wody przeznaczonej do spożycia;
• obniżanie poziomu ryzyka na podstawie działań, które dopiero mają zostać wykonane;
• brak zgodności między pełną oceną a raportem podsumowującym.

Checklista może pomóc wykryć część braków formalnych, ale nie rozstrzygnie za autora problemów merytorycznych.

6. Gdzie i kiedy należy przekazać ocenę i raport?

Pierwszą ocenę ryzyka w obszarze zasilania ujęcia wraz z raportem podsumowującym dostawca wody przekazuje:

• właściwemu dyrektorowi regionalnego zarządu gospodarki wodnej Wód Polskich;
• właściwemu państwowemu powiatowemu albo państwowemu granicznemu inspektorowi sanitarnemu.

Termin pierwszego przekazania dokumentacji upływa 31 grudnia 2026 r.

Zgodnie z komunikatem Wód Polskich dokumenty kierowane do właściwego RZGW należy przekazywać za pośrednictwem e-Doręczeń.

Dostawca wody powinien następnie dokonywać udokumentowanych przeglądów oceny w regularnych odstępach wynikających z tej oceny, nie dłuższych niż sześć lat. Jeżeli przegląd wykaże potrzebę aktualizacji, zaktualizowaną ocenę wraz z raportem należy przekazać właściwym organom w terminie 30 dni od jej dokonania.

7. Najczęstsze pytania – Q&A

Materiały Wód Polskich i przygotowanie oceny

Termin i aktualizacja oceny

8. Podsumowanie

Materiały Wód Polskich ułatwiają przygotowanie dokumentacji, ale nie zastępują właściwej oceny ryzyka.

Pracę należy rozpocząć od zgromadzenia dokumentów dotyczących ujęcia i sprawdzenia ich kompletności. Następnie trzeba ustalić obszar zasilania, zebrać dane o stanie wód i presjach, zidentyfikować zagrożenia oraz ocenić ryzyko.

Dopiero na podstawie dokonanej oceny można sporządzić raport podsumowujący. Checklista powinna natomiast pomóc sprawdzić, czy całość zawiera wszystkie wymagane elementy.

Jak mogę pomóc?

Jeżeli przygotowują Państwo ocenę ryzyka samodzielnie, mogę pomóc w:

• sprawdzeniu kompletności posiadanej dokumentacji;
• ustaleniu zakresu brakujących danych i opracowań;
• uporządkowaniu dalszych etapów pracy;
• weryfikacji projektu oceny ryzyka i raportu podsumowującego;
• ocenie zgodności dokumentacji z wymaganiami ustawy i materiałami Wód Polskich.

Zakres wsparcia może obejmować konsultację dotyczącą konkretnego problemu albo sprawdzenie przygotowanego projektu dokumentacji.

W sprawie konsultacji można skontaktować się ze mną przez stronę Kancelarii Radcy Prawnego Patrycja Kornaś.

Materiał ma charakter ogólny i edukacyjny. Nie zastępuje analizy dokumentacji konkretnego ujęcia ani indywidualnej porady prawnej.

Przeczytaj także

• Ocena ryzyka w obszarze zasilania ujęcia – krok po kroku
• Plan Bezpieczeństwa Wody a ocena ryzyka

Podstawa prawna i źródła

• ustawa z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 605);
• ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne;
• rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 maja 2026 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz.U. z 2026 r. poz. 748);
• Wody Polskie – Nowelizacja UOZZW: materiały do oceny ryzyka i raportu podsumowującego;
• Identyfikacja presji antropogenicznych dla wszystkich kategorii wód – dane.gov.pl;
• Materiały informacyjne Państwowej Służby Hydrogeologicznej – PIG-PIB.

Stan prawny: 12 października 2026 r.